1 Genesis: “feit of verzet”?
De verhalen hebben wij gehoord en opgevat als feitelijke vaststellingen. Door allerlei vondsten en inzichten zijn meningen herzien. De verhalen worden nu anders geïnterpreteerd: het zijn geloofsverhalen die de eigen visie op de wereld benadrukken; in vakjargon: het zijn mythen. Deze zijn van dezelfde status als hedendaagse mythen: visies op de wereld die voor de ware werkelijkheid doorgaan. Het Oude Testament grossiert hierin.
2 Schriftbronnen
Het Oude Testament is samengesteld uit verschillende soorten verhalen. Deze zijn afkomstig uit diverse tradities. Te denken valt aan de tempelcultus, psalmen, priesters en profeten. Ook zijn er hele oude verhaaltradities aan te wijzen. Om daarin inzage te krijgen wordt geadviseerd om het Sontvloed verhaal uit Genesis 6 - 8 te lezen. Dit is een beginpunt voor nog meer stof, zoals de verschillen tussen de boeken Koningen (profetisch) en Kronieken (priesterlijk).
3 Historisch overzicht met sociaal-maatschappelijkheden
De gangbare beschrijvingen beginnen met Abram in het begin van het tweede millennium voor Christus. Daarna volgt het volk Israël (ontstaan in Egypte), de uittocht en het in bezit nemen van het land. Wat hiervan historisch ‘bewijsbaar’ is, wordt volop bediscussieerd. Een aantal feiten zijn zeker voor correct aan te nemen: val van Samaria (722 vChr), val van Jeruzalem (586 vChr); van het Kores-edict (Jes 45) is buiten de bijbel geen bewijs (!); de vrijheidsstrijd van de Makkabeeën in de tweede eeuw vChr. En tot slot de twee Joodse Oorlogen van 66 – 70 nChr en 132 – 135 (nChr).
4 Profeten
Hun verschijnen en optreden wordt in de Bijbel met verve beschreven. Want deze mensen hebben indruk gemaakt – althans volgens de Schrift. Wie daarentegen de roman “Izebel van Tarsus” van Guus Kuier leest, krijgt een ander beeld. Het is goed om te beseffen dat profeten een andere visie op de wereld en werkelijkheid hebben dan de anders-gelovigen. Profeten getuigen met een grote stelligheid die uitgaat van de claim op/van gerechtigheid. Dit is een item dat in het Midden-Oosten volop leeft en voorkomt in India als kharma.
5 Wijsheid
Onze wandtegeltjes, ze getuigen van een inzicht in het gebeuren om ons heen. Iets dergelijks vind je ook in de Bijbel. Ook daar is sprake van een overweldigend wereldverloop waarop je geen grip hebt. De vraag is dan ‘hoe houd je je daarin staande?’ In de geschriften komt een godsvisie boven drijven die afwijkt van de profetische. Er is geen sprake van “Zó spreekt de Heer …”. Neemt de HEER het woord jegens Job (38vv), dan wordt hij overrompeld door de overmacht en nietigheid. “Hij heeft het aangezicht van de HEER aanschouwd en zwijgt”. Opvallend is dat deze visie hedentendage weer opgang doet in de klimaatproblematiek, zie in Nieuw-Zeeland heeft de regering natuurelementen (bergen of rivieren) rechten gegeven!
Dit vak wordt verzorgd door Atze Landman.